5 เรื่องเข้าใจผิดเกี่ยวกับลิขสิทธิ์ฟอนต์ที่ครีเอเตอร์สายฟรีต้องรู้
บทความตีแผ่ 5 ความเข้าใจผิดเรื่องลิขสิทธิ์ฟอนต์ที่ครีเอเตอร์สายฟรีต้องเลิกทำ เพื่อเปลี่ยนจากกรรมกรพิกเซลเป็นนักธุรกิจตัวจริงโดย พี่ชาลี UIDFONT
ในบทความนี้
5 เรื่องเข้าใจผิดเกี่ยวกับลิขสิทธิ์ฟอนต์ที่ครีเอเตอร์สายฟรีต้องรู้
หยุดเถียงกับตัวเองหน้าคอมพิวเตอร์ว่า 'ฟอนต์นี้ใช้ฟรีแหละมั้ง' ในขณะที่เหงื่อตกเพราะกลัวหมายศาลส่งถึงบ้านครับพวกเรา การกดโหลดฟอนต์ฟรีมาใช้โดยไม่ดูสัญญาอนุญาต มันไม่ใช่ความใจดีของผู้สร้าง แต่คือการที่คุณกำลังเอาอนาคตในอาชีพดีไซน์ไปวางเดิมพันกับคำว่า 'เขาคงไม่จับเราหรอก' ซึ่งบอกเลยว่าความคิดนี้แหละที่ทำเอาครีเอเตอร์หลายคนถึงกับต้องปิดบริษัทหนีมาแล้ว
1. ฟอนต์ฟรีส่วนตัว ไม่เท่ากับ ใช้ในเชิงพาณิชย์
ความเข้าใจผิดระดับจักรวาลคือการคิดว่า 'ก็โหลดจากเว็บฟรีมาไง มันต้องฟรีดิ' ฟังพี่นะ การที่ฟอนต์ให้โหลดฟรีเพื่อทดลองใช้ส่วนตัว กับการที่คุณเอาไปแปะบนป้ายไวนิลห้าง หรือทำกราฟิกยิงแอดขายของมันคนละเรื่องกัน เหมือนคุณยืมปากกาเพื่อนมาจดเลกเชอร์แล้วจะแอบเอาไปเซ็นเช็คเงินล้านนั่นแหละครับ ถ้าเขาไม่ตามฟ้องคุณก็โชคดีไป แต่ถ้าแจ็คพอตแตกขึ้นมา เงินที่กำไรมาทั้งปีอาจจะไม่พอค่าปรับเลยด้วยซ้ำ
2. เปลี่ยนฟอนต์เป็น Vector (Outline) แล้ว ลิขสิทธิ์ยังอยู่นะ
หลายคนแสบกว่านั้น คิดว่า 'แปลงเป็น Outline แล้วฟอนต์มันจะกลายเป็นภาพ ไม่นับเป็นฟอนต์' โถ่พ่อคุณ... นี่มันตรรกะแบบเดียวกับการบอกว่าถ้าเราขโมยรถมาแล้วเปลี่ยนสีรถ ตำรวจจะดูไม่ออกว่านั่นคือรถขโมย ลิขสิทธิ์ฟอนต์คุ้มครอง 'รูปแบบตัวอักษร' ไม่ใช่แค่ 'ไฟล์ .ttf' ต่อให้คุณจะ Outlines, Rasterize หรือทำอะไรกับมัน ต้นทางของดีไซน์นั้นยังคงมาจากฟอนต์ที่ละเมิดสิทธิ์อยู่ดี
3. ไม่ได้เก็บเงินลูกค้าเพิ่ม ก็ถือว่าใช้ฟรี
ข้ออ้างยอดฮิตของฟรีแลนซ์หน้าใหม่คือ 'งานนี้ทำให้เพื่อน ทำฟรี ไม่เก็บตังค์ งั้นไม่ผิด' ผมขอขยี้ตรงนี้เลยว่า ลิขสิทธิ์ไม่ได้สนใจว่าคุณได้เงินเข้ากระเป๋าไหม แต่เขาสนใจว่าฟอนต์นั้นถูกนำไปใช้ใน 'เชิงพาณิชย์' หรือ 'ประโยชน์ทางธุรกิจ' หรือเปล่า การที่คุณทำกราฟิกให้ร้านค้าของเพื่อนแล้วร้านนั้นเอาไปขายของ นั่นแหละคือ Commercial Use เต็มรูปแบบครับ อย่าเอาความสัมพันธ์ส่วนตัวมาเป็นเกราะกำบังให้กับกฎหมายลิขสิทธิ์เลย มันไม่เวิร์ก
4. เปลี่ยนชื่อฟอนต์แล้ว = เป็นของใหม่
มีคนพยายามทำตัวเป็นนักมายากล เปลี่ยนชื่อ Font File แล้วอัปโหลดใหม่ คิดว่านี่คือการสร้างงานใหม่ นี่ไม่ใช่ความคิดสร้างสรรค์ แต่นี่คือการละเมิดลิขสิทธิ์แบบโจ่งแจ้ง ต่อให้คุณเปลี่ยนชื่อจาก 'เท่ระเบิด' เป็น 'เท่ระเบิด_v2' โครงสร้างเส้น (Nodes) และความเป็นมาของฟอนต์ตัวนั้นมันฟ้องเจ้าของเดิมอยู่ดี อย่าหาทำครับ เสียชื่อ เสียเครดิต และที่สำคัญ เสียเวลาชีวิต
5. ซื้อครั้งเดียว ใช้ได้ทั้งบริษัท (กรณีไม่เช็ค License)
ดีไซน์เนอร์หลายคนซื้อ License แบบ Desktop มาใบเดียว แล้วเอาไปลงเครื่องให้กราฟิกทั้งทีม 5-10 คนใช้ บางคนร้ายกว่านั้นคือเอาไปทำ Web Font ให้ลูกค้าโดยไม่ดูข้อตกลง การซื้อ License คือ 'สิทธิ์ในการใช้งาน' ซึ่งมีขอบเขตระบุไว้ชัดเจนเหมือนกรมธรรม์ประกันภัยครับ ถ้าคุณใช้เกิน Scope ที่ซื้อไว้ มันก็คือการละเมิดสิทธิ์โดยไม่รู้ตัว
สรุป: อยากเป็นมืออาชีพ ต้องเลิกเล่นแร่แปรธาตุ
ปัญหาเหล่านี้แก้ได้ง่ายมากด้วยการ 'อ่าน' ครับ อ่าน EULA (End User License Agreement) ของฟอนต์ทุกครั้งก่อนโหลด ไม่ใช่กด Accept แบบไม่อ่านเหมือนตอนอัปเดต iOS การจ่ายเงินค่าฟอนต์ไม่ใช่รายจ่าย แต่มันคือต้นทุนทางธุรกิจที่ช่วยให้คุณนอนหลับได้สนิท และดูเป็นมืออาชีพในสายตาลูกค้า 'จงเปลี่ยนฟอนต์จากภาระ ให้กลายเป็นอาวุธที่ถูกกฎหมาย แล้วคุณจะพบว่างานของคุณมีมูลค่าสูงขึ้นแบบที่คนขี้โกงไม่มีวันเข้าใจ'
— พี่ชาลี UIDFONT
พวกเราเคยเกือบพลาดเรื่องลิขสิทธิ์ฟอนต์กันบ้างไหม? หรือคิดว่าการใช้ฟอนต์ละเมิดลิขสิทธิ์เป็นเรื่องไกลตัว? ลองมาแชร์เคสที่เคยเจอในคอมเมนต์หน่อยครับ เผื่อเพื่อนๆ ในวงการจะได้ไม่เดินซ้ำรอยเดิม
